O Λευκός Πατέρας το νέο πρόσωπο του Ματζάροβο

05.10.2015

• ΑΡΧΙΚΗ
• Νεα
• O Λευκός Πατέρας το νέο πρόσωπο του Ματζάροβο

Η Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τους Γύπες στις 5 Σεπτεμβρίου έδωσε νέο «πρόσωπο» στο Ματζάροβο. Ένα τεράστιο γκράφιτι (16 x 6 μέτρα) με έναν Ασπροπάρη ζωγραφίστηκε ψηλά στην είσοδο της πόλης του γύπα.

Το έργο αυτό δημιουργήθηκα από τις 140 Ideas και απεικονίζει τον ρόλο των γυπών στις ζωές των ανθρώπων. Από τα αρχαία χρόνια τα πουλιά αυτά παρακολουθούν τους ανθρώπους και τα κτηνοτροφικά τους ζώα, καθαρίζονταν τα ψοφίμια και εμποδίζοντας την εξάπλωση των ασθενειών.  Ένας εναέριος στρατός από καθαριστές που φροντίζουν για την υγεία μας. Υπάρχει ένας θρύλος ανάμεσα στους Μουσουλμάνους της Ανατολικής Ροδόπης, ότι ένας Ασπροπάρης έσωσε τον Μωάμεθ. Ενώ περνούσε την έρημο, ο Προφήτης απήχθηκε από έναν μεγάλο αετό. Ο Μωάμεθ παρακάλεσε όλα τα ζώα να τον βοηθήσουν να δραπετεύσει, αλλά όλα φοβόντουσαν πολύ τα νύχια του αρπακτικού. Μόνο ένα ζώο ανταποκρίθηκε στις κλήσεις για βοήθεια, μαύρο σε χρώμα τότε και λιγότερο γνωστό, ο πονηρός Ασπροπάρης ο οποίος έσωσε τον Προφήτη. Για να δείξει την ευγνωμοσύνη του ο Μωάμεθ ευλόγησε τον Ασπροπάρη με αθανασία. Κι έτσι το πουλί έγινε λευκό και ιερό. Μέχρι σήμερα οι ντόπιοι αποκαλούν ακόμα τον Ασπροπάρη «Ak baba» που στα Τουρκικά σημαίνει «Λευκός Πατέρας» ή «Ιερός Πατέρας». Το πτέρωμα των ενήλικων πουλιών είναι κυρίως λευκό και συχνά φωλιάζουν σε ιερά μέρη – σε εκκλησίες πάνω σε γκρεμούς και Θρακικούς ναούς. Όσον αφορά την αθανασία τους, είναι πιθανό ο μύθος αυτός να σχετίζεται με τη συνήθεια των πουλιών να χρησιμοποιούν την ίδια φωλιά από γενιά σε γενιά για δεκάδες ή και εκατοντάδες χρόνια. Δυστυχώς, στην πραγματικότητα τα πουλιά αυτά είναι πολύ ευάλωτα και πλέουν αποτελούν είδος προς εξαφάνιση. Σύμφωνα με μια δυσοίωνη στατιστική πρόβλεψη, ο Ασπροπάρης μπορεί να εξαφανιστεί από τη χώρα μέσα στα επόμενα 25 χρόνια αν δεν λάβουμε άμεσα μέτρα για την προστασία του.

Είναι, όμως, τα πουλιά αυτά ακόμα πολύτιμα για τους ανθρώπους τον 21ο αιώνα; Οι Ασπροπάρηδες της Βαλκανικής Χερσονήσου ξεχειμωνιάζουν στην περιοχή του Σάχελ της Αφρικής, όπου οι τοπικοί νομαδικοί πληθυσμοί συντηρούνται από την κτηνοτροφία. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα στην Ευρώπη, στην Αφρική επικρατεί ξηρασία και οι τοπικές φυλές, μαζί με τα πολυάριθμα κοπάδια από καμήλες, κατσίκες και βοοειδή, κινούνται προς τις εποχιακές συγκεντρώσεις νερού. Εκεί βρίσκονται και οι γύπες. Στις περιοχές αυτές οι άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε κτηνιατρικά φάρμακα για να προστατέψουν τα ζώα τους από τις αρρώστιες και είναι εύκολο να φανταστούμε τις συνέπειες της απουσίας γυπών για να καθαρίσουν τα κουφάρια που αποσυντίθενται. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η απουσία γυπών στην Ινδία. Η υπερβολική χρήση της Δικλοφενάκης οδήγησε σε δραστική πτώση των πληθυσμών των γυπών. Αυτή με τη σειρά της οδήγησε σε αύξηση ορισμένων πτωματοφάγων θηλαστικών, που έχουν την ίδια δράση (αδέσποτοι σκύλοι, τσακάλια, αρουραίοι) Ακολουθεί η επανεμφάνιση ορισμένων ξεχασμένων για καιρό ασθενειών και αύξηση των κρουσμάτων λύσσας στους ανθρώπους. Ακόμα και στον μοντέρνο κόσμο μας οι γύπες έχουν ακόμα τον ρόλο τους. Πέρυσι μόνο ξέσπασε επιδημία καταρροϊκού πυρετού σε πρόβατα στη Βουλγαρία, και πεστερέλλωση βοοειδών σε ορισμένα μέρη. Ο μοναδικός αποτεφρωτήρας στο Shumen δεν επαρκούσε για να καλύψει όλη την επικράτεια και ο κόσμος δεν μπορούσε να θάβει αρκετά πρόβατα κάθε μέρα. Ως συνέπεια, τα κουφάρια στοιβάζονταν σε κανάλια, τάφρους και ποτάμια. Οι γύπες θα μπορούσαν να καθαρίσουν ένα κουφάρι προβάτου μέσα σε μισή ώρα μόνο.

Τα τέσσερα Ευρωπαϊκά είδη γύπα (Όρνιο, Μαυρόγυπας, Ασπροπάρης και Γυπαετός) σπάνια ανταγωνίζονται το ένα το άλλο. Αντίθετα, αλληλοσυμπληρώνονται στις τροφικές τους προτιμήσεις έτσι ώστε να καθαρίζουν πλήρως τα κουφάρια. Όταν βρουν το «γεύμα» τους, οι γύπες θα πετάξουν κυκλικά από πάνω του, καλώντας τους «συνάδελφους» τους, αντί για να το κρύψουν για τους εαυτούς τους. Ένας γύπας δεν μπορεί να φάει όλο το κουφάρι μόνος του, αλλά σαράντα ή πενήντα γύπες μπορούν. Τα Όρνια ανοίγουν συνήθως το σώμα και τρέφονται με τα σπλάχνα, με τη βοήθεια των μακριών λαιμών τους. Οι Μαυρόγυπες χρησιμοποιούν τα δυνατά τους ράμφη για να φάνε τους μύες, το δέρμα και τα νεύρα. Ο Ασπροπάρης τακτοποιεί τα υπολείμματα με το λεπτό μακρύ του ράμφος. Τέλος, ο Γυπαετός καταπίνει τα κόκκαλα (αν το κόκκαλο είναι πολύ μεγάλο για να το καταπιεί, τότε το πετάει από ψηλά σε βράχια για να το θρυμματίσει). Στο τέλος, δεν μένει τίποτα από το κουφάρι.

Σε αντίθεση με τους επίγειους θηρευτές και τα πτωματοφάγα που περιφέρουν το κρέας και μπορούν δυνητικά να μεταδώσουν ασθένειες, τα πτωματοφάγα πουλιά σπάνια μεταδίδουν ασθένειες από θηλαστικά. Όταν τελειώσουν το φαγητό τους, πετούν μακριά σε γκρεμούς και δεν έχουν άμεση επαφή με άλλα θηλαστικά. Τα γαστρικά υγρά τους είναι πολύ όξινα και σκοτώνει πρακτικά κάθε παθογόνο που εισέρχεται στο γαστρεντερικό τους σύστημα. Οι γύπες χρησιμοποιούν επίσης την ακτινοβολία UV για να σκοτώσουν τα εναπομείναντα παθογόνα στο πτέρωμά τους καθώς πετούν παθητικά με τα φτερά τους ανοιχτά. Μπορεί να μην είναι καθαροί, αλλά έχουν τους δικούς τους μηχανισμούς για την αποτροπή της εξάπλωσης των ασθενειών που έχουν άμεση επαφή με το φαγητό τους.

Φυσικοί  Καθαριστές – αυτός είναι ο πρωταρχικός ρόλος των γυπών και τον εκτελούν αδιαμαρτύρητα, ακόμα και αν αυτό μπορεί να τους κοστίσει τη ζωή. Είναι πλέον γνωστό ότι η μεγαλύτερη απειλή για τους γύπες είναι  η παράνομη χρήση δηλητηρίων. Τα δηλητήρια αυτά προορίζονται συνήθως για μεγάλα χερσαία αρπακτικά και άλλα «επιβλαβή», αλλά τα πτωματοφάγα πουλιά είναι συχνά τα πρώτα που βρίσκουν τα θανάσιμα δολώματα.

Δυστυχώς, αυτός είναι ο τρόπος που εκφράζει ο άνθρωπος την ευγνωμοσύνη του στον «ιερό» στρατό των καθαριστών, στα πουλιά που φέρνουν την άνοιξη στην Ελλάδα και την Αλβανία, τα πουλιά των Φαραώ και τους μεσολαβητές μεταξύ του Θεού και των ανθρώπων στην Αφρική – με δηλητήρια, με όπλα, με την παραβίαση των φωλιών και με την καταστροφή των βιοτόπων τους. Τώρα, στο χείλος της εξαφάνισης, είναι η σειρά μας να τους βοηθήσουμε!

Πίσω